Stjórn Eflingar tekur að fullu leyti undir ályktun miðstjórnar Alþýðusambands Íslands um ólöglegt árásarstríð Bandaríkjanna og Ísrael gegn Íran, sjá hér: Á fyrstu klukkustundum hinna ólögmætu árása höfðu Bandaríkin sprengt íranskan barnaskóla og myrt þar hátt í tvö hundruð stúlkur og kennara þeirra. Allt bendir til þess að þar hafi um viljaverk verið að ræða en slíkt er gróft brot á alþjóðalögum og sáttmálum. Við tökum undir kröfur um að glæpurinn verði rannsakaður og þeir seku látnir svara til saka fyrir stríðsglæpadómstól. Árásir Bandaríkjanna og Ísrael á Íran er brot gegn fullveldi landsins og óumdeilanlegum rétti Írana til að ráða eigin örlögum. Árásin er án tilefnis, er glæpur gegn friði og stríðsglæpur, og brýtur þar með gegn sáttmála Sameinuðu þjóðanna. Þannig er um grófa aðför að öllu alþjóðaréttarkerfinu, sem komið var á í kjölfar stríðsglæpa þeirra sem framdir voru í Seinni heimsstyrjöldinni, að ræða, aðför sem siðmenntuðum þjóðum ber skylda að standa gegn. Stjórn Eflingar krefst þess að íslensk stjórnvöld fordæmi stríðsaðgerðir Bandaríkjanna og Ísrael. Ekki gengur að ríkisstjórn Íslands leggi ekki sitt af mörkum í baráttunni fyrir friðsamlegu samskiptum á milli þjóða heimsins.
Ný vefsíða Eflingar – Gríðarlegt framfaraskref í þjónustu við félagsfólk
Íslenskur leigumarkaður er ekki aukaatriði eða plástur á húsnæðismarkaði. Fjölmargir Eflingarfélagar eru á leigumarkaði til langs tíma og verða vandamál leigumarkaðarins ekki leyst með því einu að vonast til að leigjendur komist í eignarhúsnæði. Þetta er inntak ályktunar sem samþykkt var á Eflingarþingi 27. febrúar síðastliðinn þar sem grundvallarumbóta á íslenskum leigumarkaði er krafist. Í ályktuninni eru tíundaðar kröfur Eflingar stéttarfélags til íslenskra stjórnvalda til að takast á við þann mikla vanda sem uppi er á leigumarkaði. Helstu kröfurnar eru meðal annars: Setja lög og reglur sem takmarka skyndilegar leiguverðshækkanir, styðja langtímasamninga og umbuna traustum leigjendum. Tryggja reglubundið eftirlit með leiguhúsnæði til að meta ástand og sanngjarnt verð. Leigusamningar skulu vera í íslenskum krónum. Húsaleigubætur verði einstaklingsbundnar, byggðar á tekjum hvers leigjanda. Setja skal upp gagnagrunna yfir leigjendur og leigusala, til að stuðla að gagnsæi. Takmarka verður stórtæka skammtímaútleigu fyrir ferðamenn. Stórauka þarf framboð leiguhúsnæðis og tryggja þarf hlut óhagnaðardrifinna leigufélaga í slíkri uppbyggingu. Þá ætti að stofna húsnæðisfélag fyrir verkafólk þar sem mögulegt væri að eignast íbúðir með kaupleigu. Ályktunin fer hér á eftir í heild sinni. Húsaleiga Íslensk stjórnvöld verða að horfast í augu við þá staðreynd að leigumarkaðurinn er ekki aukaatriði eða plástur á íslenskum húsnæðismarkaði. Fjölmargir Eflingarfélagar eru á leigumarkaði til langs tíma og þurfa að treysta á húsaleigusamning sem líflínu í tilveru sinni. Vandamál leigumarkaðarins verða ekki leyst með því einu að vonast til að leigjendur komist í eignarhúsnæði. Á heilbrigðum húsnæðismarkaði getur fólk valið milli þess að eignast húsnæði á viðráðanlegu verði eða að leigja með öruggum og hagkvæmum hætti. Það þarf að koma á mannúðlegum, regluvæddum og stöðugum leigumarkaði sem er raunhæfur valkostur fyrir vinnandi fólk líkt og þekkist í okkar nágrannalöndum. Eflingarfélagar gera eftirfarandi kröfur til íslenskra stjórnvalda í málefnum leigumarkaðarins: Langt því frá nóg hefur verið gert til að koma böndum á heimildir leigusala til að gera tilveru leigjenda að leiksoppi. Setja þarf lög og reglugerðir sem tryggja sanngjarnar og áreiðanlegar hömlur á leiguverðshækkunum, hvetja til þess að samningar haldist til lengri tíma og umbuna traustum leigjendum sem uppfylla öll skilyrði leigusamnings. Tryggja þarf að viðeigandi yfirvöld (t.d. HMS) geti sinnt eftirliti samkvæmt heimildum sem innleiða verður til þess að þessar reglugerðir og lög séu virt. Framkvæma þarf reglubundið eftirlit með leiguhúsnæði, til dæmis á tveggja ára fresti, þannig að hægt sé að meta ástand, ákvarða sanngjarnt markaðsverð og tryggja gæði, öryggi og gagnsæi á leigumarkaði. Leigusamningar skulu vera gerðir í íslenskum krónum, en ekki í erlendum gjaldmiðlum. Leigusalar skulu bera ábyrgð á að skráning leigjenda sem búa í leiguhúsnæði sé rétt og uppfærð. Húsaleigubætur ættu að reiknast út einstaklingsbundið, byggt á persónulegum tekjum hvers leigjanda, frekar en á sameiginlegum tekjum. Slík aðferð væri samkvæmari grein 76 í Stjórnarskrá Íslands, sem tryggir einstaklingsbundin rétt til félagslegrar aðstoðar. Einnig er mikilvægt að setja upp gagnabanka yfir leigjendur og leigusala. Aðgangur að slíkum upplýsingum stuðlar að heilbrigðum leigumarkaði með auknu trausti og gagnsæi í ferlinu fyrir báða aðila. Auk þess þarf að tryggja aðgang að óháðum aðila sem bæði leigjendur og leigusalar geta leitað til, til að skrá og varðveita myndir af ástandi íbúðar fyrir og eftir leigu. Slík skráning getur nýst sem hlutlaus sönnunargögn og stuðlað að sanngjörnu uppgjöri tryggingar/innborgunar við lok leigutíma. Taka þarf mun harðar á þeirri meinsemd sem er skammtímaútleiga á íbúðarhúsnæði fyrir ferðamenn. Útleiga heimilis í skamman tíma innan árs getur átt rétt á sér sem aukabúgrein hjá fjölskyldum. En slíkt á ekki að vera stórtæk atvinnugrein fjárfesta og braskara sem sölsar undir sig verulegan hluta af íbúðarhúsnæðinu sem fólkið í landinu þarf til að geta lifað öruggu og eðlilegu lífi. Auka þarf framboð af leiguhúsnæði, sem lið í viðameiri, fjármagnaðri og tímasettri húsnæðisáætlun stjórnvalda sem unnin er samkvæmt traustum spám og í samráði við sveitarfélögin. Tryggja þarf hlut óhagnaðardrifinna leigufélaga í þeirri uppbyggingu, til að mynda í gegnum Bjarg sem hefur sannað gildi sitt sem hnitmiðað úrræði fyrir fólk á lægri launum. Einnig ætti að setja á fót húsnæðifélag fyrir verkafólk þar sem möguleiki er á að eignast íbúðirnar í gegnum leigu.
Rekstraraðilar veitingastaðarins Ítalíu hafa verið dæmdir í atvinnurekstrarbann til þriggja ára. Þeir Elvar Ingimarsson og Björgvin Narfi Ásgeirsson, fyrrum eigendur Ítalgest ehf, rekstarfélags veitingastaðarins, voru dæmdir til atvinnurekstrarbanns í Héraðsdóm Reykjavíkur 12. janúar síðastliðinn. Lansdréttur hefur nú staðfest dóm héraðsdóms. Efling stéttarfélag hóf aðgerðir vegna misnotkunar, launaþjófnaðar og réttindabrota á veitingastaðnum Ítalíu, sem og á öðrum veitingastöðum sem reknir voru af þeim Elvari og Björgvini Narfa, í september 2024. Vakti félagið athygli á fjölmörgum og alvarlegum brotum gegn réttindum verakafólks á umræddum veitingastöðum, sem staðið höfðu í lengri tíma. Trúnaðarráð Eflingar samþykkti ályktun á fundi sínum 12. september 2024 þar sem misnotkun vinnuafls og launaþjófnaður á veitingahúsinu Ítalíu voru fordæmd. Eftir fundinn var gripið til samstöðuaðgerðar á Frakkastíg fyrir utan veitingahúsið. Þá safnaði Efling saman vitnisburðum starfsfólks sem unnið hafði á veitingastöðum þeirra félaga, aflaði gagna og kom þeim á framfæri til að vekja athygli á brotum gegn verkafólki. Töluverð fjölmiðlaumræða skapaðist vegna þessa. Félagið Ítalgest var úrskurðað gjaldþrota 9. október 2024. Í framhaldinu reyndi Elvar að halda því fram að réttmætar aðgerðir Eflingar hefðu leitt til gjaldþrotsins. Það voru ósannindi þar eð krafa um gjaldþrotaskipti Ítalgest hafði verið lögð fram viku áður en aðgerðir Eflingar hófust. Það sýndi því augljóslega í hvers konar öngstræti eigendur þess höfðu komið félaginu, með óábyrgum rekstri og brotum gegn starfsfólki. Dómur héraðsdóms, og staðfesting Landsréttar, staðfestir hvers konar brotastarfsemi átti sér stað við rekstur félagsins. Skiptastjóri þrotabús Ítalgest, Björn Þorri Viktorsson, krafðist þess að þeir Elvar og Björgvin Narfi myndu sæta atvinnurekstrarbanni vegna aðkomu sinnar að félaginu, en rekstur þess minnti fremur á skipulagða brotastarfsemi en rekstur veitingahúsa. Þannig fundust fjölmargar óútskýrðar greiðslur út úr félaginu inn á persónulega reikninga þeirra félaga, eða til fólks þeim tengdum fjölskylduböndum. Kröfur í þrotabúið námu um 116 milljónum króna en því sem næst engar eignir fundust í því. Því voru þeir félagar, Elvar Ingimarsson og Björgvin Narfi Ásgeirsson, sem fyrr segir dæmdir til atvinnurekstrarbanns til þriggja ára, sem er hámarksrefsing samkvæmt lögum. Efling fagnar því að brugðist sé við því sem virðist hafa verið skipulögð brotastarfsemi til langs tíma af hálfu þeirra félaga. Ótækt er að menn komist upp með að brjóta gegn verkafólki svo árum skiptir, án nokkurra afleiðinga. Hér má sjá umfjöllun Eflingar um brotastarfsemi þeirra Elvars Ingimarssonar og Björgvins Narfa Ásgeirssonar.
Gestir, erlendir sem innlendir, ávörpuðu þingið og lögðu sitt af mörkum til umræðunnar, en erindi þeirra vöktu athygli og urðu kveikja að frekari umræðum meðal fundarmanna. Meðfylgjandi myndir frá þinginu gefa innsýn í stemninguna, allt frá málefnavinnu og starfsgreinahópum til ávarpa gesta.
Eflingarfélagar krefjast þess að stjórnvöld tryggi verkafólki öruggt aðgengi að eignarhúsnæði og að húsnæði verði viðurkennt sem mannréttindi, en ekki fjárfestingartæki. Þetta er grunntónninn í ályktun Eflingarþings, sem samþykkt var á lokadegi þingsins, 27. febrúar síðastliðinn. Í ályktun félagsins er lögð áhersla á að húsnæðisöryggi sé grundvallarforsenda velferðar og að núverandi staða, þar sem margir búa við óöryggi og háan kostnað, sé óviðunandi. Meðal helstu krafna eru hertar reglur gegn húsnæðisbraski, þar á meðal aukin skattlagning á fleiri en þrjár eignir og takmarkanir á skammtímaleigu. Þá vilja félagsmenn setja skorður við uppkaup fjárfesta á íbúðarhúsnæði og tryggja að eignir nýtist fyrst og fremst íbúum landsins. Efling krefst jafnframt skýrrar og fjármagnaðrar áætlunar stjórnvalda um byggingu um 4.000 íbúða árlega, í samstarfi við sveitarfélög, auk þess sem tryggt verði nægt lóðaframboð og að skipulagshindrunum verði rutt úr vegi. Þá er kallað eftir raunhæfara greiðslumati fyrir húsnæðislán, lækkun vaxta og að sett verði mörk á raunvexti. Einnig vilja félagsmenn að sveitarfélög byggi íbúðir og selji á kostnaðarverði, að hluti nýbygginga verði sérstaklega ætlaður fyrstu kaupendum og að vaxtabætur verði auknar. Ályktunina í heild sinni má lesa hér að neðan. Eignarhúsnæði Húsnæðisöryggi á að vera hornsteinn í velferð verkafólks. Heimilið er staðurinn þar sem verkafólk endurheimtir krafta sína eftir erfiðan vinnudag. Heimilið er athvarf fjölskyldunnar, þar sem uppeldi barna og ræktun tengsla fer fram. Heimilið er hluti af víðara samfélagi – fjölbýlishúsi, götu, hverfi – sem tengist við leikskólann, grunnskólann, íþróttafélagið, sundlaugina og félagslíf. Að líða vel á heimilinu og vita að þar sé tryggur griðastaður til framtíðar er óendanlega mikils virði. Börn sem upplifa rótleysi bera það með sér til framtíðar sem getur valdið flosnun úr skóla, óreglu og félagslegum vandamálum. Það að koma þaki yfir höfuðið á ekki að vera uppspretta kvíða, óöryggis og vanlíðunar eða leiða til óvinnufærni af þessum orsökum. Verkafólk á ekki að óttast tíða búferlaflutninga, að búsetan sé háð geðþótta leigusalans, að börn þurfi endurtekið að skipta um skóla og vinahópa eða að húsnæðiskostnaður hækki skyndilega þannig að erfitt verði að sjá fyrir lífsnauðsynjum. Það er krafa Eflingarfélaga að íslenska ríkið tryggi verkafólki sem hefur viðvarandi búsetu á Íslandi öruggt aðgengi að eignarhúsnæði. Slíkt á ekki eingöngu að vera forréttindi millistéttarinnar og þeirra sem fá húsnæðisstuðning í arf. Eflingarfélagar gera eftirfarandi kröfur til íslenskra stjórnvalda varðandi eignarhúsnæði: Húsnæði er mannréttindi, ekki féþúfa. Setja þarf hertar reglur á öllum stigum til að vinna gegn húsnæðisbraski t.d. með hækkun fasteignagjalda eftir þriðju eign nema á óhagnaðardrifin leigufélög og ráðstöfun íbúðarhúsnæðis til hagnaðardrifinnar skammtímaleigu. Nothæft íbúðarhúsnæði, sem þegar er til staðar, á að nýtast fólkinu í landinu fyrst og fremst og þetta á að tryggja með reglum sem virka og hvötum sem skila árangri. Verulegar hömlur skulu settar á getu fjármagnseigenda til að kaupa upp íbúðir í gróðaskyni. Sá sem kaupir íbúð á Íslandi á að vera skattgreiðandi á Íslandi. Samkvæmt Húsnæðis- og mannvirkjastofnun þarf að byggja um fjögur þúsund íbúðir á ári næstu áratugina. Stjórnvöld þurfa að setja saman tímasetta og fjármagnaða áætlun um fjölgun íbúða og vinna hana í samstarfi við sveitarfélögin og íbúasamtök þannig að tekið sé tillit til íbúa sem búa þar fyrir. Tryggja þarf að lóðaframboð sé til staðar og skipulagshindrunum rutt úr vegi. Slík áætlun þarf að vera raunsæ og byggð á bestu mögulegu spám um þróun mannfjölda á næstu áratugum. Nýtt húsnæði ber að byggja á manneskju- og fjölskylduvænan hátt. Setja á tímamörk á nýtingu lóða eftir að byggingarréttur hefur verið keyptur. Ríkið hafi eftirlit með að reglum sé framfylgt. Húsnæðislán eru óhjákvæmilegur fylgifiskur þess að eignast húsnæði. Eflingarfélagar vilja að settar séu skynsamlegar reglur um framkvæmd á greiðslumati. Þeir sem standa nú þegar sannarlega undir háum leigugreiðslum eiga að geta fengið greiðslugetu sína metna. Greiðslumat á að metast út frá raunveruleikanum en ekki út frá tilbúnum viðmiðum. Núverandi hávaxtastefna er óþolandi. Það eru mikil vonbrigði að fyrirheit ríkisstjórnarinnar um vaxtasleggju hafi breyst í útþanda vaxtablöðru sem blæs út ef eitthvað er. Ríkisstjórnin þarf að setja saman raunhæfa, tímasetta og ítarlega útfærða áætlun um hvernig á að ná niður verðbólgu og komast út úr hávaxtaumhverfinu á næstu 2-6 árum. Eflingarfélagar styðja að aðilar vinnumarkaðarins komi að slíkri áætlun, enda á hún að snúast um að verja hagsmuni og bæta stöðu verkafólks á Íslandi. Setja á mörk á hve mikla raunvexti bankinn geti tekið af húsnæðislánum. Tryggja þarf að nægilega stórt hlutfall nýbyggðs íbúðarhúsnæðis sé ætlað fyrstu kaupendum og verkafólki. Sveitarfélög byggi íbúðir til að selja svo á kostnaðarverði. Útvíkka þarf reglur um vaxtabætur. Eflingarfélagar gera auk þess þá kröfu til Gildis lífeyrissjóðs að hann beiti sér innan lífeyrissjóðakerfisins í þágu hagstæðari húsnæðislána til sjóðfélaga.
„Barátta starfsfólks hjá Emeis, stærsta einkarekna aðilanum í langtímaumönnun í Póllandi, sýnir okkur með skýrum hætti hversu miklu skipulögð stéttarfélagsbarátta getur skilað, jafnvel við erfiðar aðstæður og harða mótsstöðu atvinnurekenda,“ sagði Anna Bacia, formaður stéttarfélags umönnunarstarfsfólks í Póllandi, OPZZ-KP, á Eflingarþingi í dag. OPZZ-KP var stofnað í lok árs 2018 og einkenndust fyrstu árin einkenndust af átökum og kerfisbundinni mótspyrnu atvinnurekenda, að því er Anna lýsti. Baráttan verkafólks var þó akki einangruð, heldur naut stuðnings alþjóðlegu verkalýðshreyfingarinnar og stuðnings frá sjúklingum og aðstandendum þeirra, meðal annars í gegnum undirskriftasafnanir og mótmæli fyrir utan hjúkrunarheimili. Baráttan skilar árangri þrátt fyrir mótspyrnu Sjálf var Anna rekin úr starfi árið 2019, eftir að hún tók að sér stöðu trúnaðarmanns á Emeis, enn eitt dæmið um harða mótstöðu fyrirtækisins gegn verkalýðsfélaginu og tilraunum starfsfólks til að tryggja eigin réttindi. Hún lýsti því að hafa, sem betur fer, notið mikils stuðnings; mótmæli voru haldin fyrir utan hjúkrunarheimili og víðar, auk þess sem Uni Global Union studdi hana vel. „Á tveggja ára tímabili þurfti OPZZ-KP að starfa nánast „neðanjarðar“, við mjög erfiðar aðstæður. Félagsfólk okkar þorði þannig ekki að taka við stöðu trúnaðarmanna af ótta við að missa vinnuna. En árið 2021 breyttist staðan þegar ég fékk starf mitt aftur með dómsúrskurði. Þannig hófst nýr kafli í baráttunni,“ sagði hún. „Árið 2022 var undirritað samstarfssamkomulag og formlegar viðræður hófust við fyrirtækið. Samhliða því jókst styrkur félagsins, bæði í fjölda og áhrifum. Félagsfólk skipulagði sameiginlegar aðgerðir, safnaði gögnum og kröfum og byggði upp þrýsting með markvissum hætti,“ bætti hún við. Skýrar kröfur um bætt kjör Í mars 2025 hófst formleg kjaradeila með skýrum kröfum, sem Anna Bacia nefndi sérstaklega: Launahækkanir fyrir starfsfólk utan heilbrigðisstétta Starfsaldurstengdar greiðslur Bónusa og viðbótargreiðslur Viðurkenningu og bætt stöðu umönnunarstarfsfólks „Þessar kröfur endurspegla raunveruleikann sem starfsfólk í umönnunargeiranum býr við, þar sem laun eru lág og álag mikið,“ sagði hún. Anna Bacia lagði áherslu á að baráttan hefði þróast úr varnarbaráttu yfir í sýnilega og opinbera hreyfingu. „Starfsfólk hefur stigið fram undir nafni og andliti, meðal annars á samfélagsmiðlum, og gert kröfur sínar sýnilegar.“ Þrátt fyrir þetta lauk sáttameðferð í febrúar 2026 með ágreiningsyfirlýsingu. Næsta skref til umræðu er verkfall. Hún spyr: „Er starfsfólkið tilbúið að grípa til verkfalls til að knýja fram réttlæti?“ Samstaða á landsvísu lykilatriði Baráttan hefur einnig víkkað út. Stærstu stéttarfélagssambönd Póllands hafa myndað samstöðu og unnið að tillögu um kjarasamning fyrir allan umönnunargeirann. „Þessi vinna hefur þegar skilað árangri, meðal annars í auknu samtali við stjórnvöld og sameiginlegri stefnumótun stéttarfélaga í opinbera og einkarekna geiranum,“ sagði Anna Bacia. Skýr lærdómur fyrir Ísland „Reynslan frá Póllandi sýnir að árangur næst ekki án átaka. Hann krefst skipulags, þrautseigju og samstöðu. Hún sýnir líka að jafnvel í erfiðu umhverfi er hægt að byggja upp sterka verkalýðshreyfingu sem knýr fram breytingar,“ sagði hún og bætti við: „Fyrir íslenskan vinnumarkað er þetta áminning um mikilvægi þess að standa vörð um réttindi verkafólks, sérstaklega í greinum þar sem viðkvæmir hópar starfa og hætta á misnotkun er til staðar. Þegar atvinnurekendur neita að semja og virða kröfur starfsfólks, verður verkafólk að vera tilbúið að beita sterkustu vopnum sínum.“ „Baráttan við Emeis í Póllandi er langt frá því að vera lokið, en hún hefur þegar sýnt að samstaða skiptir sköpum og að breytingar koma aðeins þegar þrýstingur er nægur,“ sagði Anna Bacia að lokum. Eflingarfélagar einnig verið reknir fyrir kjarbaráttu Í umræðum eftir erindi Önnu greindi Sólveig Anna Jónsdóttir, formaður Eflingar, frá því að Eflingarfélagar hefðu einnig verið reknir úr vinnu vegna þátttöku sinnar í verkalýðsbaráttu, og að slíkir félagar væru meðal annars í salnum í dag. Hún lýsti því einnig að Efling væri boðið og búið að aðstoða Önnu og OPZZ-KP í þeirra baráttu. Spurð hvort stéttarfélagið hefði fengið einhvern stuðning frá pólskum stjórnvöldum í baráttu sinni sagði Anna Bacia svo ekki vera: „Við verðum að berjast fyrir öllum okkar réttindum og kjarabótum sjálf.“
„Við erum að senda skýr skilaboð um að launaþjófnaður sé glæpur, en ekki bara brot á reglum.“ Þetta kom fram í erindi Lars Christian Fjeldstad á Eflingarþingi í dag. Slík skilaboð eru kjarninn í norskri löggjöf þar sem launaþjófnaður er skilgreindur sem refsivert efnahagsbrot og getur varðað allt að sex ára fangelsi. Fjeldstad, sem er lögfræðingur norska alþýðusambandsins LO, fór í erindu ítarlega yfir reynslu Norðmanna af lagasetningunni. Í erindi sínu rakti Fjeldstad hvernig Noregur varð fyrsta Evrópulandið til að innleiða sérstök refsiákvæði gegn launaþjófnaði, eftir að frumvarp þess efnis var samþykkt árið 2021 og tók gildi í byrjun árs 2022. Hann benti á að upphafið mætti rekja til tillögu frá Fagforbundet, stærsta stéttarfélags Noregs, sem naut stuðnings bæði LO og Verkamannaflokksins norska. Allt að sex ára fangelsi fyrir launaþjófnað Fjeldstad útskýrði að samkvæmt lögunum geti atvinnurekendur sem vísvitandi halda eftir launum, orlofi eða öðrum greiðslum átt yfir höfði sér allt að tveggja ára fangelsi, en allt að sex ár ef brotin eru stórfelld. „Lögin snúa meðal annars að því að koma í veg fyrir að þeir sem ástundi launaþjófnaði nái með því samkeppnisforskoti, en ekki síður, og um leið, að verja verkafólk sem er oft í viðkvæmri stöðu,“ sagði Fjeldstad. Hann benti á að ákvæðið taki bæði til lögbundinna og samningsbundinna réttinda, þar á meðal yfirvinnu, orlofs og annarra greiðslna. Ásetningur lykilatriði Í erindinu lagði Fjeldstad áherslu á að lögin beinist að vísvitandi brotum. „Við erum ekki að refsa fyrir heiðarleg mistök,“ sagði hann og útskýrði að raunverulegur misskilningur eða ágreiningur um túlkun reglna falli almennt utan refsirammans. „En þegar atvinnurekandi veit að hann er að stunda launaþjófnað, til að hagnast, þá er um refsiverða háttsemi að ræða,“ bætti hann við. Fjeldstad fór yfir nokkur dæmi úr norskum dómstólum. Þar á meðal nefndi hann mál þar sem atvinnurekandi var dæmdur fyrir að hafa vangreitt starfsmanni laun að fjárhæð milljóna króna, auk svonefnds Fibertec-máls þar sem framkvæmdastjóri hlaut óskilorðsbundinn fangelsisdóm fyrir stórfelldan launaþjófnað. Þá vakti hann sérstaka athygli á nýlegum áfrýjunardómi frá janúar 2026, þar sem kerfisbundin vangreiðsla til 13 starfsmanna var talin einn samfelldur glæpur. „Dómstóllinn hafnaði því að fjárhagserfiðleikar gætu réttlætt slíka háttsemi,“ sagði Fjeldstad. Hörð andstaða á Íslandi kemur í veg fyrir lagasetningu Í umræðum eftir fyrirlesturinn benti Sólveig Anna Jónsdóttir, formaður Eflingar, á að þær upphæðir sem Fjeldstad hefði nefnt væru ekki ósvipaðar og þær sem Efling sæi í sínum málum hér á landi. Munurinn lægi hins vegar í því að refsiheimildir á Íslandi væru mun veikari. Fjeldstad sagði jafnframt að í Noregi hefði myndast breið samstaða um nauðsyn slíkrar löggjafar og að hún hefði ekki mætt verulegri pólitískri andstöðu. Sólveig Anna sagði það gjörólíkt stöðunni á Íslandi, þar sem harðri andstöðu hefði verið mætt við tilraunum til að setja sambærileg lög. Hún sagðist telja það illskiljanlegt í ljósi þess að hún væri fullviss um að stuðningur við slíka lagasetningu væri afar mikill meðal almennings. „Þrýstingur launagreiðenda á stjórnmálamenn er með þeim hætti að það líkist nánast skipulagðri glæpastarfsemi,“ sagði Sólveig Anna. Nauðsynlegt að setja sambærileg lög á Íslandi Launaþjófnaður hefur verið til umræðu á íslenskum vinnumarkaði, ekki síst í tengslum við stöðu erlends verkafólks og undirboð í ákveðnum greinum. Af fyrirlestri Fjeldstad og umræðunum sem fylgdu má ráða að skýr og afdráttarlaus löggjöf, þar sem launaþjófnaður er skilgreindur sem refsivert efnahagsbrot, væri öflugt leið til að verja réttindi launafólks og stuðla að heilbrigðari samkeppni. Ljóst er að slík lagasetning er nauðsynleg á Íslandi, þar sem hún myndi styrkja stöðu verkafólks og setja skýr mörk um að launaþjófnaður verði ekki liðinn. Efling kallar á stjórnvöld að bregðast þegar við og fylgja fordæmi nágranna okkar í Noregi.
Ragnar Þór Ingólfsson, félags- og húsnæðismálaráðherra, ávarpaði Eflingarþing í morgun og lagði þar áherslu á mikilvægi baráttu félagsfólks fyrir bættum kjörum og réttindum. Hann sagði þingið marka söguleg tímamót og hrósaði Eflingu fyrir að kalla félagsfólk sitt saman til umræðu og stefnumótunar. Í ræðu sinni beindi ráðherra orðum sínum sérstaklega að Eflingarfélögum og mikilvægi þeirra í íslensku samfélagi. „Við þurfum þessar vinnandi hendur, án þeirra ná hjól atvinnulífsins ekki að snúast,“ sagði hann og bætti við að óásættanlegt væri að illa væri farið með starfsfólk, ekki síst erlent vinnuafl. „Slík meðferð á ekki að líðast,“ ítrekaði hann. Ragnar Þór lagði einnig áherslu á að stjórnvöld vildu eiga náið samstarf við verkalýðshreyfinguna og nýta reynslu hennar til að sporna gegn brotum á vinnumarkaði. Hann sagðist ætla að vinna að aðgerðum sem tryggja að kjarasamningar séu virtir og að starfsfólk komi heilt heim úr vinnu. Í beinum skilaboðum til félagsfólks Eflingar sagði hann baráttu þeirra hafa skipt sköpum fyrir réttindi vinnandi fólks á Íslandi. Hann hvatti Eflingarfélaga til að halda áfram að sinni öflugu baráttu og taka virkan þátt í starfi félagsins. Húsnæðismál voru einnig ofarlega á baugi í ávarpinu. Ráðherra sagði stöðuna á leigumarkaði óviðunandi og kallaði eftir frekari uppbyggingu og aðgerðum til að tryggja húsnæðisöryggi. Hann minnti á að Efling hefði veitt stjórnvöldum mikilvægt aðhald í þeim málaflokki. Að lokum horfði hann til framtíðar og benti á að þrátt fyrir tæknibreytingar og nýjar áskoranir muni þörfin fyrir sterka verkalýðshreyfingu aldrei hverfa. Hann hvatti Eflingarfélaga til að halda áfram að standa saman og móta framtíð vinnumarkaðarins. Að ávarpinu loknu svaraði ráðherra jafnframt fjölmörgum spurningum þingfulltrúa um ýmis málefni, þar sem húsnæðismál voru sérstaklega áberandi í umræðunni.
Kæru félagar. Við höfum ekki á síðustu árum ekki aðeins þurft að berjast við atvinnurekendur og íslenska valdastétt – við höfum líka þurft að takast á við fjölmörg vandamál innnan verkalýðshreyfingarinnar – vandamál tengd að hreyfingin hafði yfirgefið raunverulega verkalýðsbaráttu og var þess í stað upptekin af því að tryggja vel settu fólki enn betri lífsgæði – tryggja það að verkafólk kæmi ekki sjálft að kjarasamingagerð heldur væri hún alfarið I höndum háskólamenntaðra sérfræðinga og exel-útreikninga þeirra. Baráttugleði okkar og herská nálgun á stéttabaráttuna afhjúpaði djúpstæðan hugmyndafræðilegan ágreining um það hvernig best væri að berjast. Sú afhjúpun var nauðsynleg og löngu tímabær. Frá fyrstu stundu árið 2018 mætti okkur mikil andstaða – og við höfum frá fyrsta degi þurft að taka erfiðar ákvarðanir í öllum okkar störfum innan hreyfingar vinnandi fólks. Fyrsta spurningin sem við urðum að svara var þessi: Ætlum við að láta skrifstofuvirkið fanga okkur og loka okkur inni svo hægt sé að tryggja óbreytt ástand, áframhald á valdaleysi verkafólks innan íslenskrar verkalýðshreyfingar – eða ætlum við að ögra rótgrónum og skaðlegum hefðum og venjum sem þjóna ekki hagsmunum verkafólks, vinna gegn hagsmunum verkafólks – ætlum við að fara okkar eigin leið, sjálfstæð og djörf? Svar okkar – við ætlum að fara eigin leið – olli gríðarmiklu uppnámi og orsakaði mikil vandamál fyrir okkur – en við vikum aldrei af þeirri braut sem við vildum ganga og gáfumst ekki upp. Þess vegna hefur okkur tekist að skapa okkur raunverulega vígstöðu, þess vegna njótum við loks virðingar – þess vegna getur nú enginn leitt rödd okkar hjá sér. Við rufum þá þögn sem lagst hafði yfir verkalýðsbaráttu á höfuðborgarsvæðinu – við höfnuðum því að þegja, úti í horni, aftast í röðinni. Við höfnuðum því að eina hlutverk vinnuaflsins væri að strita svo að aðrir gætu haft það gott. Við höfnuðum gömlu forystunni og þeirri spillingu og sjálftöku sem hreiðrað hafði um sig í félaginu okkar. Við gjörbreyttum umræðunni – við stigum út úr skugganum og inn í sviðsljósið – sameinuð, sterk, stolt. Við höfnuðum því að væla og barma okkur, vera fórnarlömb, eiga bágt – við sögðum hátt og snjallt svo að allir þurftu að hlusta: „Við sköpum verðmætin – við erum ómissandi“. Við erum aflið sem getur stöðvað allt – og þess vegna erum við erum aflið sem færið samfélagið áfram – gerir það betra – gerir það – gerir það jafnara – gerir það réttlátara. ———– Kæru félagar. Sú saga sem ég hef hér stuttlega rakið sannar eitt án nokkurs vafa: þegar við komum saman, skipulögð og baráttuglöð, erum við sterkust. Og um leið og við höfum skipulagt okkur og gert úr félaginu okkar fremstu samtök verkafólks á Íslandi höfum við alltaf fundið tíma til að koma saman í vinskap, gleði og skemmtun. Jólaböll, hátíðarhöld fyrsta maí, matur og menning – slík samvera með vinum og fjölskyldum er líka það sem bindur okkur saman í virðingu og vináttu – verður okkur innblástur þegar við þurfum á honum að halda – þegar takast þarf á við erfiðleika og vandamál. Kæru félagar. Það er mikilvægt að við séum öll á sömu blaðsíðu um það hvað þingið okkar er og hvað það er ekki. Ef að við skoðum lög Eflingar er þar ekkert minnst á Eflingarþing og þess vegna hefur þingið ekki formlega stöðu. Þingið er í raun tilraun – vegferð inn á áður ókannað svæði – að frumkvæði stjórnar félagsins í samvinnu við trúnaðarráð. Og nú við setningu þingsins okkar get ég ekki annað en fyllst tilhlökkunar. 200 Eflingarmeðlimir eru hingað mættir sem þingfulltrúar. Meirihlutinn er þegar virkur í félagslegu og pólitísku starfi félagsins. Trúnaðarmenn, stjórnarmeðlimir, fulltrúar trúnaðarráðs, fólk sem tekið hefur þátt í kjarasamningsviðræðum, verkföllum – baráttu – komið saman til að ræða mikilvæg, hápólitísk málefni og komast að niðurstöðu. Við erum lífsreynt fólk og þess vegna vitum við að sjaldnast er það svo að í fyrstu tilraun er allt fullkomið. Við þurfum mögulega að takast á við smávægilega vandamál tengd skipulagi hér á þinginu– og það munu eflaust koma upp stundir þar sem við þurfum í sameiningu að finna út úr einhverju sem við sáum kannski ekki fyrir. Þess vegna skiptir máli að við sýnum hvert öðru þolinmæði – verum fyrst og síðast uppbyggileg og vingjarnleg. Við ætlum ekki að þrasa og rífast – við ætlum að ræða saman og hlusta hvert á annað. Ef að hlutirnir ganga ekki nákvæmlega eins og til stóð gerum við ekki of mikið veður úr því – einbeitum okkur að því að finna saman lausn og höldum áfram. Ef að vel gengur hjá okkur í dag og á morgun, sem ég er reyndar sannfærð um að verði – þá tel ég ekki ólíklegt að Eflingarþing verði haldið aftur og geti orðið öflugur hluti af lýðræðisvakningu félagsins okkar. Kæru félagar. Ég er fullkomlega meðvituð um að gríðarlega mörg mál brenna á okkur sem tilheyrum Eflingu. Húsnæðiskostnaður, bæði fyrir leigjendur og eigendur, liggur eins og mara á félagsfólki Eflingar og fjölskyldum. Launaþjófnaður og samningsbrot eru viðvarandi vandamál sem valdastéttin neitar að horfast í augu við – vegna þess að meðlimir hennar verða ekki fyrir glæpnum. Aðstæður á vinnustað og þau fjölmörgu vandamál sem við þurfum þar að takast á við eru skaðvaldur í lífi okkar – dregur úr lífsgæðum okkar með því að valda áhyggjum, álagi og óöryggi. Að þessum málefnum ætlum við að einbeita okkur. Stjórn Eflingar og trúnaðarráð hafa lagt mikla vinnu í undirbúning í aðdraganda þingsins – formaður hvatti meðlimi trúnaðarráðs til að koma á framfæri óskum sínum um hvaða málefni ætti að ræða og byggt á þeim svörum og upplýsingum valdi stjórnin félagsins fjögur málefni sem fyrir liggja í dag: Húsnæði: Aðstæður kaupenda og eigenda. Húsnæði: Aðstæður leigjenda. Launaþjófnaður og brot á kjarasamningum. Valdefling á vinnustað. En þrátt fyrir að þessi fjögur málefni liggi fyrir megum við – og í raun eigum við – ræða allt það sem skiptir máli fyrir Eflingarfélaga. Þetta er okkar þing, okkar rými og okkar verkalýðsfélag. Við ætlum að eiga opinskáar og einlægar samræður um málefni félagsfólks – kannski ekki um hvað sem er – við geymum það kannski þangað til í þingveislunni… en um næstum hvað sem er! En ég bið þó um skilning ykkar varðandi þetta: Til að viðhalda fókus og tryggja að afrakstur vinnu þingsins sé alveg skýr hjálpumst við öll að við að fyrrnefnd fjögur atriði séu það sem aðal fókusinn er á. Við höfum sem veganesti fjórar vel útfærðar tillögur um þessi málefni, mótaðar af trúnaðarráði eftir ítarlegar umræður. Það er mikilvægt að við beinum sameiginlegri orku okkar að því að skila öflugum, samhljóða eða nær samhljóða yfirlýsingum úr starfi hópanna. Markmið hvers hóps í hópavinnunni er að leitast við að ná samstöðu með því að leyfa öllum röddum að heyrast. En ég vil að það komi skýrt fram að þó að hugmyndir og umræður verði ekki að ályktunum hér á þinginu þýðir það ekki að ekkert verði um hana. Hér á þinginu eru hópstjórar og ritarar og þau hafa það hlutverk að rita niður allar hugmyndir og vangaveltur, jafnvel þótt þær tengist ekki efni ályktananna beint, því við viljum að til staðar verði áreiðanlegar heimildir um allt það sem brann á hjörtum Eflingarfélaga á Eflingarþingi í febrúar 2026, til þess að stjórn og trúnaðarráð geti haldið áfram að vinna úr því í komandi starfi. Ég ætla aðeins að segja nokkur orð um lýðræðið. Oft er látið eins og lýðræðið sé ekkert annað en reglur og lög og atkvæðagreiðslur á nokkurra ára fresti. Auðvitað er þetta allt saman mjög mikilvægt – en staðreyndin er sú að raunverulegt, lifandi lýðræði er blanda af tveimur grundvallaratriðum; formlegum reglum og svo þátttöku fólks í því að ræða og móta það sem skitir á endanum öllu mál – sem er niðurstaðan um það hvert skuli stefna, í hvaða tilgangi og með hvaða aðferðum. Og til að það geti gerst þarf fólk að finna að á það sé hlustað! – að það sé velkomið í umræðunni! – fólk þarf að upplifa virðingu! – og að það sé alveg augljóst að rödd þeirra sé mikilvæg! Við í Eflingu getum átt fullkomnastu lög í öllum heiminum, en ef félagsfólk okkar upplifir sig ekki velkomið, ef það upplifir ekki að rödd þeirra og skoðanir séu ekki teknar alvarlega þá hefur okkur mistekist hraparlega. Þá eru lögin ekki einu sinni virði pappírsins sem þau eru rituð á: Því lýðræði snýst um að byggja upp raunverulega þátttöku – um að skapa rými eins og hér í dag og á morgun – þar sem að fólk VILL TAKA ÞÁTT af því það veit að á það er hlustað! Því ætlum við öll, þegar við hefjum þetta sögulega þing, að standa saman í því að muna þetta: Við ræðum málin af ástríðu og við komum skoðunum okkar á framfæri af staðfestu – við megum vera ósammála, þannig æfum við okkar í að tala og hlusta, útskýra og skilja – þannig skerpum við hugmyndir okkar og afstöðu. En við ætlum ekki að gleyma því – við ætlum aldrei að gleyma því – að við erum í sama liði, í dag og á morgun – þannig getum við verið í sama liði alla daga. Því að baráttan sem fram undan mun, líkt og sú sem að baki er, krefjast einingar og djúpstæðrar samstöðu. Hún mun krefjast þess að við horfum á allar þær fjölmörgu og raunverulega hindranir sem í vegi okkar eru – auðvaldið sem telur sig mega ráða öllu og eiga allt, stjórnmálastétt sem vill frekar vinna að hagsmunum hinna ríku en að tryggja réttlátt samfélag, atvinnurekendur og yfirmenn sem vilja fara sínu fram án þess að taka tillit til þess sem VIÐ viljum og VIÐ þurfum á að halda – og segjum, svo hátt að enginn getur látist ekki heyra, enginn getur látist ekki skilja – einni röddu: Við erum vinnuaflið. Við sköpum verðmætin. Við erum ómissandi. Við erum Efling. Og „við erum óstöðvandi þegar við tökum ákvörðun um að standa saman! Við ætlum að gera þetta fyrsta Eflingarþing að stórsigri. Frá árinu 2018 höfum við skrifað sögu verkafólks höfuðborgarsvæðisins – hefjumst nú handa við að skrifa næsta kafla. Ég lýsi því yfir að fyrsta þing Eflingar er hér með sett!
